5xronia mail

Χάρης Πολίτης

Δικηγόρος ΑΠ, δρ Ιατρικής Παν. Αθηνών, Επισκέπτης Καθηγητής Ευρωπαϊκού Πανεπιστημίου Κύπρου.

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ - ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

  1. Είναι ο γιατρός υποχρεωμένος να παράσχει βοήθεια σε έναν ασθενή;
  2. Υπάρχουν απόλυτες περιπτώσεις που ο γιατρός είναι υποχρεωμένος να παράσχει ιατρική συνδρομή;
  3. Δεν έχει ο γιατρός δικαίωμα ξεκούρασης τα Σαββατοκύριακα; Πρέπει πάντοτε να είναι "stand by";
  4. Τι γίνεται αν περισσότεροι από ένας είναι ασθενείς και έχουν ανάγκη περίθαλψης ταυτόχρονα; Έχει ο γιατρός ευθύνη;
  5. Υπάρχει ιατρική ένδειξη για επέμβαση. O ασθενής όμως αρνείται. Τι πρέπει να κάνει ο γιατρός σε αυτές τις περιπτώσεις;
  6. Αν κινδυνεύει η ζωή του ασθενούς πρέπει οπωσδήποτε να επέμβει ο γιατρός, ακόμη και όταν αρνείται ο ασθενής;
  7. Τι γίνεται αν πρόκειται για τα παιδιά και αρνούνται οι γονείς να επέμβει ο γιατρός;
  8. Σε περίπτωση απόπειρας αυτοκτονίας, ο γιατρός επεμβαίνει παρά τη θέληση του υποψήφιου αυτόχειρα;
  9. Γιατί είναι υποχρεωμένος ο γιατρός να ενημερώνει τον ασθενή;
  10. Πώς γίνεται η ενημέρωση του ασθενούς;
  11. Έχει ευθύνη ο γιατρός, αν ο ασθενής δεν καταλάβει;
  12. Μπορεί ένας ασθενής με υψηλό μορφωτικό επίπεδο να ενημερωθεί με περισσότερες λεπτομέρειες;
  13. Η ενημέρωση αυτή παρέχεται με έγγραφο τρόπο;
  14. Στην περίπτωση που ένας γιατρός έχει γιατρό ασθενή, ο οποίος ζητάει περισσότερες πληροφορίες, πρέπει αυτός να τις δώσει;
  15. Μπορεί σε άλλες περιπτώσεις να είναι αυξημένη η ενημέρωση;
  16. Στην περίπτωση που ο γιατρός έχει ως αρχή να μην ενημερώνει τον ασθενή, έχει καμιά συνέπεια;
  17. Μα αν η επέμβαση είναι επιτυχημένη, δεν του έχει σώσει τη ζωή ή δεν του έχει βελτιώσει σημαντικά την υγεία; Γιατί έχει ευθύνες;
  18. Μπορεί ο ασθενής να μην ενημερωθεί και να μη δώσει συναίνεση;
  19. Στην περίπτωση που ο γιατρός δώσει ένα έγγραφο στον ασθενή να υπογράψει ότι θα διενεργηθεί εξέταση για HΚΓ και ανίχνευση HΙV, δεν έχει δώσει σωστή ενημέρωση;
  20. Αν δοθεί στον ασθενή ένα έγγραφο από το γιατρό, που να λέει ότι δέχεται να κάνει κάθε είδους επέμβαση που θα κρίνει ως αναγκαία, δεν τον κατοχυρώνει;
  21. Τι συμβαίνει αν ο ασθενής είναι αναίσθητος; Χρειάζεται συναίνεση για μια επέμβαση και πώς θα την πάρει ο γιατρός;
  22. Τι συμβαίνει όταν ο ασθενής είναι ανήλικος και οι γονείς δεν δίνουν συναίνεση για διενέργεια μιας επέμβασης;
  23. Είναι ο γιατρός υποχρεωμένος να τηρεί ιατρικά αρχεία; Η δεοντολογία δεν αναφέρει τίποτε σχετικά.
  24. Δεν ισχύει ο κανόνας ότι για την ίδια πράξη δεν επιβάλλονται περισσότερες ποινές;
  25. Τι σημαίνει ότι ο γιατρός είναι υποχρεωμένος να τηρεί ιατρικό απόρρητο;
  26. Ο γιατρός δεν ανακοίνωσε τίποτε άλλο, παρά μόνο ότι ο ασθενής τον επισκέφθηκε. Γιατί δεν είναι νόμιμο αυτό;
  27. Αν το απόρρητο διαρρεύσει από τη γραμματέα ή την καθαρίστρια, ευθύνεται ο γιατρός;
  28. Ποιος θα κρίνει το γιατρό αν κάνει ιατρικό σφάλμα και με ποια κριτήρια;
  29. Αν ένας καθηγητής πανεπιστημίου κάνει καλύτερα μια επέμβαση από το γιατρό, πώς θα κριθεί αυτός;
  30. Αν μια δίκη κρατήσει χρόνια και έχουν εξελιχθεί τα μέσα για διάγνωση ή θεραπεία των αρρώστων, με ποια κριτήρια θα δικαστεί ο γιατρός;
  31. Ο γιατρός δεν φοβάται για ιατρική ευθύνη. Θα έρθει ένας καθηγητής Πανεπιστημίου και θα "καθαρίσει".
  32. Οι αγροτικοί και οι ειδικευόμενοι γιατροί θα κριθούν με τα ίδια κριτήρια που θα κριθεί και ένας ειδικευμένος γιατρός;
  33. Υπάρχει μια οξεία κοιλία και η διάγνωση είναι εσφαλμένη. Θεωρείται αυτό ιατρικό σφάλμα;
  34. Γιατί τα δικαστήρια να μην αποτελούνται από γιατρούς; Τι ξέρουν οι δικαστές από ιατρική;
  35. Ο γιατρός δέχεται μια αγωγή ή μια μήνυση; Ποιος πρέπει να πείσει το δικαστή, ο γιατρός ή ο ασθενής;
  36. Πώς θα φθάσει ο δικαστής στο να βγάλει ορθή απόφαση;
  37. Ποια είναι η κατηγοριοποίηση των σωματικών βλαβών;
  38. Τι διαφέρει η ποινική η αστική ή η πειθαρχική διαδικασία;
  39. Είναι δυνατόν για την ίδια πράξη να ασκηθεί εναντίον του γιατρού και ποινική και αστική και πειθαρχική διαδικασία;
  40. Έχει δικαίωμα ο γιατρός να τηρεί ιατρικά δεδομένα στο ιδιωτικό του ιατρείο βάσει της αρχής προστασίας δεδομένων; Τι ορίζει σχετικά ο νόμος;
  41. Πώς θα γνωρίζει ο γιατρός ότι έχει ασκηθεί εναντίον του ποινική διαδικασία και πώς πρέπει να αντιδράσει;
  42. Αν επιβληθεί ποινή στο γιατρό, ποια ένδικα μέσα διαθέτει;
  43. Πώς θα γνωρίζει ο γιατρός ότι έχει ασκηθεί εναντίον του διαδικασία για αποζημίωση και πώς θα αντιδράσει;
  44. Αν η απόφαση του Πρωτοδικείου καταδικάζει το γιατρό σε αποζημίωση, τι ένδικα μέσα έχει;
  45. Πώς θα γνωρίζει ένας γιατρός του ΕΣΥ ότι ασκήθηκε εναντίον του πειθαρχική διαδικασία και πώς πρέπει να αντιδράσει;
  46. Τι σημαίνει ότι θέτουν το γιατρό σε "αργία";
  47. Τι ένδικα μέσα έχει ο γιατρός κατά της καταδικαστικής απόφασης του Πειθαρχικού Συμβουλίου του ΕΣΥ;
  48. Πώς θα γνωρίζει ο γιατρός ότι ασκήθηκε δίωξη εναντίον του από τον Ιατρικό Σύλλογο που ανήκει;
  49. Αν το Πειθαρχικό Συμβούλιο του Ιατρικού Συλλόγου καταδικάσει το γιατρό, τι δικαιώματα έχει;
  50. Τα ιατρικά αρχεία παίζουν ρόλο σε μια δίκη που τυχόν θα κάνει στο μέλλον ο ασθενής εναντίον του γιατρού;
  51. Τα ιατρικά αρχεία του γιατρού είναι ακατάστατα, τα σβήνει με blanco ή κάνει πάνω τους διαγραφές και «μουντζούρες». Πειράζει το δικαστή;


1. Είναι ο γιατρός υποχρεωμένος να παράσχει βοήθεια σε έναν ασθενή;

Η πρώτη και βασική υποχρέωση του γιατρού είναι να παράσχει βοήθεια στον άρρωστο. Είναι ύψιστο ιατρικό καθήκον και ο ασθενής μπορεί να το απαιτήσει. 

Ας σκεφθεί κανείς ότι όταν λ.χ. ο γιατρός διαπράττει ιατρικό σφάλμα και ο ασθενής πεθαίνει, τότε προβλέπεται ως κύρωση (άρθρο 302 του Ποινικού Κώδικα) φυλάκιση τριών μηνών ως πέντε χρόνων, ανάλογα με τη βαρύτητα του αδικήματος που θα εκτιμήσει το δικαστήριο. Αν όμως λ.χ. ο γιατρός παραλείψει να παράσχει βοήθεια ασθενή που είχε αναλάβει την περίθαλψη και εξαιτίας αυτής της παράνομης συμπεριφοράς του γιατρού επέλθει ο θάνατος του ασθενή, τότε η ποινή που προβλέπεται είναι κάθειρξη (άρθρο 306 Ποινικού Κώδικα). 

Έτσι, ο γιατρός είναι καταρχήν υποχρεωμένος να αναλάβει την περίθαλψη του ασθενούς.

 

2. Υπάρχουν απόλυτες περιπτώσεις που ο γιατρός είναι υποχρεωμένος να παράσχει ιατρική συνδρομή;

Κυριότερες περιπτώσεις όπου οι γιατροί είναι υποχρεωμένοι να παράσχουν βοήθεια:

1. Γιατρός που εργάζεται σε νοσοκομείο, γιατρός ασφαλιστικού ταμείου κλπ. τις ώρες βεβαίως της υπηρεσίας του ή της εφημερίας του.

2. Αν με βάση σύμβαση που έχει συνάψει ο γιατρός με κάποιο φορέα, λ.χ. ασφαλιστικό οργανισμό, δήμο, κοινότητα, είναι υποχρεωμένος σε παροχή υπηρεσιών που αναφέρεται στα καθήκοντά του, λ.χ. γιατρός σε πλοία, σε κατασκηνώσεις παιδιών ή ηλικιωμένων, σε στρατώνες κ.ο.κ.

3. Αν σε εκείνο το μέρος που βρίσκεται ο γιατρός δεν υπάρχει άλλος γιατρός ή δεν μπορεί να παρασχεθεί με κάποιο τρόπο ιατρική βοήθεια. Τότε λέμε ότι η ευθύνη του γιατρού είναι "εγγυητική", ότι καθίσταται εγγυητής της ζωής του συνανθρώπου του. Ένα παράδειγμα είναι λ.χ. ο γιατρός βρίσκεται μπροστά σε αυτοκινητιστικό ατύχημα. Έχει υποχρέωση να προσφέρει τις υπηρεσίες του έως ότου φθάσει η επίσημη κρατική βοήθεια.

4. Γιατρός που με οποιοδήποτε τρόπο εφημερεύει. Αυτό ισχύει και για τους γιατρούς νοσοκομείων (ήδη αναφέρθησαν παραπάνω σε παρ. 1), αλλά και για τους γιατρούς εκείνους τους οποίους δίνουν οι Ιατρικοί Σύλλογοι ως εφημερεύοντες (αναγράφονται συνήθως και στις εφημερίδες).

Το έγκλημα αυτό θεωρείται ότι έχει τελεσθεί, ακόμη και αν ο άρρωστος έχει σωθεί. Γιατί σημασία από την πλευρά του ποινικού δικαίου έχει η συμπεριφορά του γιατρού και όχι το αποτέλεσμα. Βεβαίως στην περίπτωση της έκθεσης (άρθρο 306 Ποινικού Κώδικα) είναι επιβαρυντικό στοιχείο αν επέλθει βαριά σωματική βλάβη ή ο θάνατος του ασθενούς.

 

3. Δεν έχει ο γιατρός δικαίωμα ξεκούρασης τα Σαββατοκύριακα; Πρέπει πάντοτε να είναι "stand by";

O γιατρός, όπως και κάθε άλλος εργαζόμενος, έχει ανάγκη ξεκούρασης. Έτσι το Σαββατοκύριακο ή σε περίπτωση αργιών υπάρχει πολλές φορές τηλεφωνητής. Ή ο ασθενής τηλεφωνεί στο σπίτι και η απάντηση είναι ότι λείπει ή ότι είναι απασχολημένος κλπ.

Καταρχήν θα πρέπει ο ασθενής να γνωρίζει ότι πάντοτε θα πρέπει να έχει ρωτήσει τον γιατρό του για το πού πρέπει να απευθυνθεί σε περίπτωση ανάγκης, όταν δεν θα είναι δυνατό για οποιοδήποτε λόγο (συνέδριο, διακοπές, απουσία του γιατρού) να βρει το γιατρό του, ιδίως αν πάσχει από ασθένεια που χρειάζεται παρακολούθηση, λ.χ. καρδιοπάθειες, διαβήτης, υπέρταση και καρδιαγγειακές νόσοι κ.ο.κ.

Υπάρχει ένας αυξημένος κίνδυνος ο γιατρός, ακόμη και αν βρεθεί στο τηλέφωνο, να μην εκτιμήσει κατά σωστό τρόπο τα συμπτώματα, δεν είναι σίγουρο δε ότι ο ασθενής θα του τα δώσει σωστά. Έτσι λ.χ. σε έναν ασθματικό ασθενή είναι πολύ εύκολο να ξεφύγει τηλεφωνικά από το γιατρό η διάγνωση πνευμονικού οιδήματος. Θα πρέπει ο ασθενής πάντοτε να θυμάται ότι ο καλύτερος έλεγχος είναι καταρχήν ο κλινικός. Το ότι ο ασθενής πάσχει λ.χ. από εμετούς μπορεί να προέρχεται από τροφική δηλητηρίαση μέχρι κρανιοεγκεφαλική κάκωση. O γιατρός συνήθως δεν είναι σε θέση να εκτιμήσει κάποιο πρόσθετο στοιχείο το οποίο ξεχνάει να το αναφέρει ο ασθενής ή οι οικείοι του, μη αξιολογώντας το σωστά, και θα το εκτιμούσε βεβαίως στο ιατρείο με την κλινική εξέταση. Έτσι λ.χ. η επιβάρυνση της κατάστασης ενός που πάσχει από έλκος του στομάχου μπορεί να οφείλεται σε οξύ έμφραγμα μυοκαρδίου. O γιατρός τηλεφωνικά δίνει οδηγίες για αντιμετώπιση έλκους και όχι βεβαίως οξέως εμφράγματος μυοκαρδίου που απαιτεί άλλου τύπου αγωγή. Δεν τα γράφουμε αυτά για να τρομάξουμε τον αναγνώστη, αλλά για να υπενθυμίσουμε και να τονίσουμε ότι ο γιατρός δεν μπορεί να είναι έτοιμος 24 ώρες το 24ωρο και ότι πολλές φορές εξαιτίας κούρασης κλπ. προσπαθεί να δώσει συμβουλές από το τηλέφωνο που ενέχουν τον κίνδυνο λάθους.

Βεβαίως αν ο εξωνοσοκομειακός γιατρός κάνει επισκέψεις στο σπίτι μετά το απογευματινό ιατρείο και κληθεί και δεν έρθει τότε, αν δεν υπάρχει σοβαρό εμπόδιο, και υφίσταται κίνδυνος ζωής για τον ασθενή, ευθύνεται.

 

4. Τι γίνεται αν περισσότεροι από ένας είναι ασθενείς και έχουν ανάγκη περίθαλψης ταυτόχρονα; Έχει ο γιατρός ευθύνη;

Αυτό είναι πρόβλημα όχι και τόσο σπάνιο όσο φαίνεται. O γιατρός σε αυτή την περίπτωση παίζει ένα ρόλο μικρού θεού. Αποφασίζει σχεδόν αμετάκλητα για ζωή και για θάνατο.

Κλασικό παράδειγμα είναι η περίπτωση χειρουργείων στον πόλεμο. Εκεί μερικοί μόνο γιατροί πρέπει να περιθάλψουν σχεδόν ταυτόχρονα εκατοντάδες τραυματίες. Αναγκαστικά γίνεται μια επιλογή. Ποια είναι τα κριτήρια αυτής της επιλογής; Δεν είναι καταρχήν η χρονική προτεραιότητα, γιατί μερικοί μπορεί να είναι πολύ ελαφρά τραυματισμένοι, να αιμορραγούν ελάχιστα ή τα τραύματα να είναι επιφανειακά. Επιλέγονται εκείνοι που έχουν δυνατότητα να σωθούν αλλά είναι σοβαρά τραυματισμένοι και η ιατρική βοήθεια μπορεί να έχει ικανά αποτελέσματα. Συνήθως τότε αφήνονται και εκείνοι που δεν έχουν καμιά περίπτωση να σωθούν, λ.χ. θύματα κοντά σε μια χειροβομβίδα. Καταρχήν ο γιατρός πρέπει να παράσχει σε όλους βοήθεια. Υπάρχουν διάφορες νομικές και εξαιρετικά ενδιαφέρουσες κατασκευές που θα μπορούσαν να αναλυθούν σε τόνους χαρτιού και μελάνης, αλλά δεν είναι της παρούσης.

Στη σύγχρονη ζωή θα μπορούσε να γίνει λόγος για αυτοκινητικά δυστυχήματα, όπου ο γιατρός είναι ένας ή οι γιατροί είναι λίγοι και οι τραυματίες πολύ περισσότεροι. Τότε θα ακολουθηθεί το σύστημα που περιγράψαμε. Πρώτοι σε βοήθεια θα πρέπει να είναι εκείνοι που μπορούν να αναταχθούν με άμεση ιατρική βοήθεια.

Βεβαίως μπορεί αυτή η θεωρία να έχει κενά και νομικά και ιατρικά (λ.χ. μια σοβαρή κρανιοεγκεφαλική κάκωση μπορεί να επιδεχόταν θεραπεία αν υπήρχε κοντά νευροχειρουργική κλινική ή ένα κάταγμα στο πόδι αν αφεθεί μπορεί να δημιουργήσει λιπώδη εμβολή κ.ο.κ., οπότε ποιον θα μεταφέρει πρώτα ο γιατρός;), αλλά έτσι είναι. Οι περιορισμένες δυνατότητες γεννούν ανεπάρκειες.

Σε περιπτώσεις νεφροπαθών ή πολυμεταγγιζόμενων ατόμων θα πρέπει να τηρείται αυστηρή χρονική προτεραιότητα.

Υπάρχουν όμως και άλλες περιπτώσεις, λ.χ. περιπτώσεις μεταμοσχεύσεων υφίσταται και το στοιχείο της ιστοσυμβατότητας, του να μπορεί να δεχθεί ο λήπτης δηλ. μόσχευμα με ελαχιστοποιημένες κατά το δυνατό πιθανότητες απόρριψης του μοσχεύματος. Εδώ πλέον η χρονική προτεραιότητα κάμπτεται. Αν όμως περισσότεροι συμβατοί λήπτες υπάρξουν, τότε θα υπάρχει και πάλι χρονική προτεραιότητα, εκτός αν για αυστηρά ιατρικούς λόγους προτιμάται κάποιος λήπτης σε ηλικία νέα λ.χ. σε σχέση με κάποιο σε πιο προχωρημένη ηλικία μόνο και μόνο για λόγους επιτυχίας της επέμβασης.

 

5. Υπάρχει ιατρική ένδειξη για επέμβαση. O ασθενής όμως αρνείται. Τι πρέπει να κάνει ο γιατρός σε αυτές τις περιπτώσεις;

O ασθενής έχει ένα δικαίωμα αυτοδιάθεσης. Δεν μπορεί μπαίνοντας σε ένα νοσοκομείο ο γιατρός να του κάνει κάθε επέμβαση χωρίς εκείνος να έχει τη δυνατότητα να αρνηθεί.

Υπάρχουν επεμβάσεις τις οποίες μπορεί να μην επιθυμεί να υποστεί ο ασθενής, επειδή λ.χ. είναι πάρα πολύ επικίνδυνες, λ.χ. μία αρτηριογραφία ή επειδή είναι πάρα πολύ δαπανηρές και δεν τις καλύπτει το ταμείο του, λ.χ. μαγνητική τομογραφία ή είναι πολύ επώδυνες, λ.χ. μυελογραφία ή ιδιαίτερα επικίνδυνες, λ.χ. αρτηριογραφία (ιδίως παλαιότερα). Σε αυτή την περίπτωση ο γιατρός είναι υποχρεωμένος όχι σε επέμβαση, αλλά το αντίθετο, σε μη επέμβαση. Αν επέμβει ο γιατρός σε αυτές τις περιπτώσεις παρά τη βούληση του ασθενούς τότε υπέχει ευθύνες και ποινικές και αστικές και πειθαρχικές.

 

6. Αν κινδυνεύει η ζωή του ασθενούς πρέπει οπωσδήποτε να επέμβει ο γιατρός, ακόμη και όταν αρνείται ο ασθενής;

Όταν κινδυνεύει η ζωή του ασθενούς τότε συνήθως ο ασθενής δέχεται όλα τα μέσα που τού παρέχει η επιστήμη. Υπάρχουν όμως εξαιρέσεις. Μία από τις κλασικές εξαιρέσεις είναι οι μάρτυρες του Ιεχωβά. Με βάση τα θρησκευτικά τους πιστεύω και ερμηνεία που δίνουν στις γραφές τούς απαγορεύεται να δεχθούν αίμα (μετάγγιση) και μοσχεύματα, ιστοί κλπ.

Καταρχήν το Σύνταγμα υπαγορεύει την ανεξιθρησκία και το σεβασμό των θρησκευτικών πιστεύω και των δογμάτων. Συμφωνεί ή δεν συμφωνεί κανείς υπάρχει η βούληση του ασθενούς που καταρχήν πρέπει να γίνει σεβαστή.

Στον ενήλικο ασθενή μάρτυρα του Ιεχωβά νομίζω ότι πρέπει να γίνει σεβαστή η επιθυμία και να μη του χορηγείται αίμα. Μια συνήθης τακτική που μου λένε κλινικοί γιατροί είναι ότι πολλές φορές κρύβουν το αίμα ή το χορηγώντας χωρίς τη συναίνεση του ασθενούς. Τέτοια μέτρα δεν είναι μεν καταρχήν αποδεκτά, αλλά δεν μπορούμε και να καταδικάσουμε το γιατρό που προκρίνει τη σωτηρία του ασθενούς. Δεν γνωρίζω μέχρι στιγμής να υπάρχει απόφαση αγωγής μάρτυρα Ιεχωβά εναντίον έλληνα γιατρού γιατί χορήγησε με απατηλά μέσα ή με τη βία αίμα, ώστε να υπάρξει προηγούμενο νομολογίας. Πάντως γνώμη μας είναι ότι καλό είναι σε τέτοιες περιπτώσεις να αποφασίζει η Επιστημονική Επιτροπή του Νοσοκομείου ή κάποιο Συμβούλιο Δεοντολογίας όταν λειτουργήσει ή ο εισαγγελέας πλημμελειοδικών. Σύμφωνα με άρθρο 12 παρ. 3 Κώδικα Δεοντολογίας την απόφαση πρέπει να αναλάβει ο γιατρός.

 

7. Τι γίνεται αν πρόκειται για τα παιδιά και αρνούνται οι γονείς να επέμβει ο γιατρός;

Σε άλλο σημείο αναφέρουμε την άποψή μας αν κινδυνεύει ανήλικος και οι γονείς δεν παρέχουν συναίνεση. Στην περίπτωση των μαρτύρων του Ιεχωβά θεωρούμε ότι ο γονέας δεν έχει δικαίωμα, έστω και αν του το απαγορεύουν οι θρησκευτικές του πεποιθήσεις, να προχωρήσει σε αφαίρεση της ζωής του παιδιού με τη συμπεριφορά του. Και αυτό όχι για λόγους οποιωνδήποτε διακρίσεων, αλλά γιατί πιστεύουμε ότι καθένας έχει δικαίωμα αυτοδιάθεσης και όχι διάθεσης της ζωής άλλου ατόμου, ακόμη και όταν είναι το παιδί του, που δεν σημαίνει βεβαίως ότι είναι και κτήμα του.

 

8. Σε περίπτωση απόπειρας αυτοκτονίας, ο γιατρός επεμβαίνει παρά τη θέληση του υποψήφιου αυτόχειρα;

Το ζήτημα έχει συζητηθεί αλλά και έχει λυθεί. O υποψήφιος αυτόχειρας είναι άτομο που εκείνη τη στιγμή πάσχει από διατάραξη των ψυχικών λειτουργιών. Σαφώς χρειάζεται ψυχιατρική βοήθεια. Επομένως το γεγονός ότι δεν επιθυμεί να υποστεί επέμβαση που θα του σώσει τη ζωή δεν ανταποκρίνεται στην πραγματική βούληση ενός συναισθηματικά και ψυχικά υγιούς ατόμου, αλλά ενός ατόμου με διαταραγμένες -έστω και στιγμιαία υπό την πίεση ενός εξωτερικού γεγονότος ή ιδιαίτερης συναισθηματικής φόρτισης- ψυχικές λειτουργίες. Επομένως αυτή η βούλησή του δεν είναι έγκυρη και ο γιατρός είναι υποχρεωμένος να επέμβει για να τον σώσει, έστω και αν χρησιμοποιήσει βία.

Ως επίμετρο της απάντησης αυτής. Πολλοί γιατροί έχουν να αφηγηθούν ότι αργότερα υποψήφιοι αυτόχειρες που είχαν σωθεί εξέφραζαν ευχαριστίες προς τους σωτήρες γιατρούς που είχαν ενεργήσει παρά τη θέλησή τους. Αυτό ενισχύει την παραπάνω άποψη.

 

9. Γιατί είναι υποχρεωμένος ο γιατρός να ενημερώνει τον ασθενή;

O γιατρός είναι υποχρεωμένος να ενημερώνει τον ασθενή για την κατάσταση της υγείας του καθώς και το τι σημαίνει αυτή η ασθένεια.

Επίσης έχει υποχρέωση ο γιατρός να ενημερώνει τον ασθενή για κάθε διαγνωστική και θεραπευτική μέθοδο που είναι αναγκαία να ακολουθηθεί, για τη χρησιμότητας της επέμβασης, τις πιθανότητες επιτυχίας, τους πόνους που προκαλεί, το κόστος της, καθώς και κάθε άλλη χρήσιμη πληροφορία για τον ασθενή. Επίσης τις εναλλακτικές μεθόδους που τυχόν υπάρχουν με τα "υπέρ" και τα "κατά" κάθε μεθόδου. Σκοπός αυτής της υποχρέωσης του γιατρού είναι να ενημερωθεί ο ασθενής και να παράσχει νομικά ισχυρή συναίνεση, να δηλώσει δηλαδή ο ασθενής ότι συμφωνεί με τη διενέργεια μιας επέμβασης.

 

10. Πώς γίνεται η ενημέρωση του ασθενούς;

Η διαφώτιση-ενημέρωση του ασθενούς πρέπει να γίνεται με τρόπο απλό και κατανοητό. Δεν θα φθάνει βέβαια τα όρια μιας ιατρικής διάλεξης, αλλά με λίγα και κυρίως κατανοητά από τον ασθενή λόγια μπορεί να τον ενημερώσει για όλα τα προαναφερόμενα.

 

11. Έχει ευθύνη ο γιατρός, αν ο ασθενής δεν καταλάβει;

Σε ένα μικρό παιδί προσχολικής ηλικίας οι γονείς τι λένε; "Χτύπησες, τρέχει αίμα, θα βάλουμε λίγο ιώδιο για να περάσει και αυτό μπορεί να σε πονέσει λίγο". Τέτοιου τύπου πρέπει να είναι και η ενημέρωση του γιατρού. Άρα ανάλογα με το μορφωτικό επίπεδο του ασθενούς παρέχεται και η ενημέρωση. Σε μια ηλικιωμένη γυναίκα από την επαρχία θα μιλήσει διαφορετικά ο γιατρός από έναν επιστήμονα. Το κριτήριο εδώ είναι να κατανοήσει ο καθένας με τον τρόπο του, να δεχθεί το μήνυμα. Γι αυτό το λόγο συνήθως λέμε ότι ο γιατρός είναι υπεύθυνος για την κατανόηση του ασθενούς.

 

12. Μπορεί ένας ασθενής με υψηλό μορφωτικό επίπεδο να ενημερωθεί με περισσότερες λεπτομέρειες;

Κάθε ασθενής μπορεί να ζητήσει αυξημένη ενημέρωση. Ένας επιστήμονας όμως, που ενδιαφέρεται, λ.χ. ένας μηχανικός, αρχιτέκτονας, δικηγόρος, οικονομολόγος κ.ο.κ. μπορεί να ζητήσει ακόμη και βιβλιογραφία και πιθανότητες επιτυχίας της επέμβασης, ίσως και λεπτομέρειες. O γιατρός θα πρέπει να κάνει ό,τι είναι δυνατόν για να τον εξυπηρετήσει.

 

13. Η ενημέρωση αυτή παρέχεται με έγγραφο τρόπο;

O έγγραφος τύπος δεν προβλέπεται από κανένα νόμο. Επομένως, δεν είναι υποχρεωτικός. Στο εξωτερικό, σε μεγάλα νοσοκομεία συνηθίζεται να δίνεται φυλλάδιο που αναφέρει μέσα για την επέμβαση, τους κινδύνους, τις ημέρες που χρειάζεται να σηκωθεί ή να αναρρώσει ο ασθενής κλπ. Αυτά τα έντυπα, που υπογράφονται από τον ασθενή, κατοχυρώνουν καλύτερα το γιατρό στα δικαστήρια.

Θα πρέπει να προσεχθεί όμως ότι τίποτε δεν υποκαθιστά την προσωπική σχέση γιατρού και ασθενή. O γιατρός πρέπει πάντοτε να απαντά σε ερωτήματα και απορίες του ασθενούς.

 

14. Στην περίπτωση που ένας γιατρός έχει γιατρό ασθενή, ο οποίος ζητάει περισσότερες πληροφορίες, πρέπει αυτός να τις δώσει;

Στην περίπτωση του γιατρού ασθενούς υπάρχει μια ιδιομορφία. Σε άλλα σημεία η ενημέρωση είναι αυξημένη και σε άλλα μειωμένη. Για την ακρίβεια όσα θεωρούνται αυτονόητα από την Ιατρική ή δεδομένα μπορεί να παραλείπονται, λ.χ. δεν είναι ανάγκη να του επισημανθεί η χρησιμότητα αντισηψίας ή η διαφορά κλασικής μεθόδου και λαπαροσκοπικής. Αν όμως πρόκειται για ειδική θεραπεία που δεν ανάγεται στην ειδικότητα του γιατρού και ο ασθενής-γιατρός ενδιαφέρεται, τότε σαφώς η ενημέρωση είναι αυξημένη.

 

15. Μπορεί σε άλλες περιπτώσεις να είναι αυξημένη η ενημέρωση;

Υπάρχουν ιδιαίτερα επικίνδυνες επεμβάσεις, λ.χ. μια στεφανιογραφία (1% θνησιμότητα), η οποία μπορεί να είναι αναγκαία, ή μια εξαιρετικά επικίνδυνη επέμβαση μεταμόσχευσης. Τότε ο ασθενής που θα αναλάβει και το ρίσκο της υγείας του θα πρέπει να είναι απόλυτα γνώστης του εγχειρήματος και να έχει πεισθεί ότι τα οφέλη είναι μεγαλύτερα από τους κινδύνους.

 

16. Στην περίπτωση που ο γιατρός έχει ως αρχή να μην ενημερώνει τον ασθενή, έχει καμιά συνέπεια;

Αν ο ασθενής δεν ενημερωθεί, δεν δώσει συναίνεση στο γιατρό για τη διενέργεια μιας επέμβασης, τότε θεωρείται ότι ο γιατρός ενήργησε την επέμβαση από μόνος του (αυτόγνωμη επέμβαση) και υπέχει καταρχήν ευθύνες για προσβολή προσωπικότητας του ασθενούς.

 

17. Μα αν η επέμβαση είναι επιτυχημένη, δεν του έχει σώσει τη ζωή ή δεν του έχει βελτιώσει σημαντικά την υγεία; Γιατί έχει ευθύνες;

Βεβαίως ναι. Αλλά τα δικαιώματα του ασθενούς δεν είναι μόνο της ζωής και της υγείας. Υπάρχει και της προσωπικής ελευθερίας, της ελεύθερης ανάπτυξης της προσωπικότητας. Παρά το ότι ο γιατρός συμβάλει στα πρώτα δικαιώματα, καταπατεί τα δεύτερα. Αυτό επομένως είναι το σφάλμα εδώ του γιατρού.

 

18. Μπορεί ο ασθενής να μην ενημερωθεί και να μη δώσει συναίνεση;

Κάτι τέτοιο θα ήταν νόμιμο μόνο σε περιπτώσεις κατά τις οποίες υπάρχει μια "σιωπηρή συναίνεση" του ασθενούς (non expressis verbis). Σε τέτοιες περιπτώσεις ο ασθενής ουσιαστικά παραιτείται από το δικαίωμά του να λάβει ενημέρωση. Το πρόβλημα είναι όμως ότι ο γιατρός θα πρέπει να αποδείξει ότι ο ασθενής έχει αρνηθεί να λάβει ενημέρωση.

 

19. Στην περίπτωση που ο γιατρός δώσει ένα έγγραφο στον ασθενή να υπογράψει ότι θα διενεργηθεί εξέταση για HΚΓ και ανίχνευση HΙV, δεν έχει δώσει σωστή ενημέρωση;

Συνηθίζεται πολλές φορές σε επιστήμονες να χρησιμοποιείται επιστημονική γλώσσα σημείων (λ.χ. HΒV λοίμωξη, CΜV, σύνδρομο Guillain-Βarré ή Reye ή διαγνωστικά HΓΚ, ΕRCP ή διαγνωστικά HΜV, ΜCV κ.ο.κ.). O γιατρός βεβαίως γράφοντας ή διαβάζοντας μπορεί εύκολα να αποκωδικοποιήσει αυτά τα αρχικά ή τις ονομασίες των συνδρόμων ή οποιαδήποτε άλλη ειδική ορολογία. O ασθενής όμως δεν είναι υποχρεωμένος!! Έτσι ο γιατρός είναι υποχρεωμένος να παρέχει εξήγηση ως προς το τι σημαίνουν τα αρχικά αυτά και βεβαίως μία περίληψη τι είναι το σύνδρομο αυτό το οποίο προσπαθεί να εξηγήσει.

 

20. Αν δοθεί στον ασθενή ένα έγγραφο από το γιατρό, που να λέει ότι δέχεται να κάνει κάθε είδους επέμβαση που θα κρίνει ως αναγκαία, δεν τον κατοχυρώνει;

Όσο και αν σας φαίνεται περίεργο, όχι. Σύμφωνα με διεθνή νομολογία, απαγορεύονται οι "εν λευκώ εξουσιοδοτήσεις" του ασθενούς προς τον γιατρό, ιδίως μάλιστα εκείνες που είναι τυποποιημένες και που τις συμπληρώνει λ.χ. με την είσοδό του στο νοσοκομείο ή την κλινική. Αυτό κρίνουν τα δικαστήρια ότι υποκρύπτει μια τάση ο γιατρός να μην ενημερώνει τον ασθενή για τα αποτελέσματα της διάγνωσης, για την αναγκαιότητα και τα οφέλη μιας επέμβασης κ.ο.κ. Τέτοια "χαρτιά" το δικαστήριο επομένως δεν τα θεωρεί ισχυρά, αν δεν αποδεικνύεται ότι έγινε σωστή ενημέρωση στον ασθενή και ότι η συναίνεσή του ήταν απόρροια της ελεύθερης βούλησής του και βεβαίως της γνώσης του ως προς το τι συναινεί.

 

21. Τι συμβαίνει αν ο ασθενής είναι αναίσθητος; Χρειάζεται συναίνεση για μια επέμβαση και πώς θα την πάρει ο γιατρός;

Αν ο ασθενής είναι αναίσθητος και η επέμβαση είναι κατεπείγουσα, θα αναζητήσετε τους οικείους του. Είναι σημαντικό να υπάρχει συναίνεση των οικείων προσώπων. Αν κάτι δεν πάει καλά είναι ενδεχόμενο να ασκήσουν μηνύσεις ή αγωγές εναντίον σας. Είναι καλύτερα να τους δεσμεύσετε εκ των προτέρων, αφού τούς εξηγήσετε την αναγκαιότητα για μια τέτοια επέμβαση.

 

22. Τι συμβαίνει όταν ο ασθενής είναι ανήλικος και οι γονείς δεν δίνουν συναίνεση για διενέργεια μιας επέμβασης;

Σύμφωνα με ΑΚ 1534 θα πρέπει να ζητήσετε τη συναίνεση από τον εισαγγελέα. Αν όμως πρόκειται για κατεπείγουσα επέμβαση, λ.χ. σοβαρότατη αιμορραγία ή υπάρχει άμεσος κίνδυνος από την καθυστέρηση -γιατί ο εισαγγελέας συνήθως απαιτεί να δοθεί έγγραφη αίτηση, ώστε να εξετάσει τα πραγματικά περιστικά- με αποτέλεσμα να κινδυνεύει το παιδί να καταλήξει, πιστεύουμε ότι είναι ορθότερο να προχωρήσετε σε επέμβαση που θα σταματήσει την αιμορραγία ή θα περιορίσει τις συνέπειές της (λ.χ. μετάγγιση αίματος, συρραφή τραύματος).

 

23. Είναι ο γιατρός υποχρεωμένος να τηρεί ιατρικά αρχεία; Η δεοντολογία δεν αναφέρει τίποτε σχετικά.

Πράγματι η ιατρική δεοντολογία δεν αναφέρει τίποτε σχετικά. Υπάρχει όμως σχετική υποχρέωση του γιατρού καταρχήν μέσα στο νοσοκομείο και από εσωτερικούς κανονισμούς του νοσοκομείου, αλλά γίνεται δεκτό από τη νομική επιστήμη ότι η ορθή τήρηση ιατρικών αρχείων αποτελεί υποχρέωση του γιατρού ως στοιχείο της lege artis συμπεριφοράς. Έτσι λ.χ. η ορθή τήρηση ιστορικού δεν γίνεται παρά με την καταγραφή συγκεκριμένων προσωπικών δεδομένων, καθώς και απαντήσεων του γιατρού σε ζητήματα που θα αποτελέσουν αντικείμενο διαφορικής διάγνωσης.

 

24. Δεν ισχύει ο κανόνας ότι για την ίδια πράξη δεν επιβάλλονται περισσότερες ποινές;

O κανόνας αυτός ισχύει. Δεν επιβάλλεται δεύτερη ποινική ή πειθαρχική καταδίκη για το ίδιο αδίκημα.

 

25. Τι σημαίνει ότι ο γιατρός είναι υποχρεωμένος να τηρεί ιατρικό απόρρητο;

O γιατρός είναι υποχρεωμένος να τηρεί το ιατρικό απόρρητο. Ιατρικό απόρρητο ή τήρηση επαγγελματικής εχεμύθειας, όπως λέγεται πιο επίσημα από τον Ποινικό Κώδικα, αφορά στην υποχρέωση του γιατρού να τηρεί μυστικά όλα εκείνα που άκουσε ή είδε ή διέγνωσε ή θεράπευσε και τα οποία του έχει εκμυστηρευθεί ο ασθενής εξαιτίας ακριβώς της ιατρικής ιδιότητάς του.

 

26. Ο γιατρός δεν ανακοίνωσε τίποτε άλλο, παρά μόνο ότι ο ασθενής τον επισκέφθηκε. Γιατί δεν είναι νόμιμο αυτό;

O γιατρός πρέπει να αποκρύψει όχι μόνο τη φύση της ασθένειας ή τα διαγνωστικά ή θεραπευτικά μέσα που παρέσχε ή την πρόγνωση, αλλά ακόμη και το γεγονός της επίσκεψης του ασθενούς στο ιατρείο ή το νοσοκομείο.

Η υποχρέωση αυτή του γιατρού έχει χαρακτήρα απόλυτο. Το ζητούμενο από την Πολιτεία είναι η διαφύλαξη των μυστικών του ασθενούς, που εξαιτίας του ότι ζητεί ιατρική συνδρομή αναγκάζεται να αποκαλύψει. Και αυτά μπορεί να είναι πολύ σημαντικά, λ.χ. να αφορούν ιδιαίτερες σεξουαλικές προτιμήσεις του ή κάποιο δεσμό που τηρεί ο ασθενής εξωσυζυγικά ή κάποια αναπηρία που δεν φαίνεται εξωτερικά και δεν έχει αποκαλύψει ή κάποια σεξουαλική ανικανότητα ή κάποιο σοβαρό δερματικό νόσημα. Η αποκάλυψη όλων αυτών που ενδεικτικά αναφέρθησαν πλήττει καίρια τον ασθενή ακόμη και στον οικογενειακό του ή επαγγελματικό του βίο. Η γνώση από τρίτους λ.χ. ότι κάποιος έχει καρκίνο μπορεί να του στερήσει τήν απόλαυση σημαντικών δικαιωμάτων, λ.χ. μπορεί να τού στερήσει επανεκλογή σε δημόσιο αξίωμα στη διοίκηση μιας ΑΕ κ.ο.κ.

 

27. Αν το απόρρητο διαρρεύσει από τη γραμματέα ή την καθαρίστρια, ευθύνεται ο γιατρός;

Βασικό μέλημα του νομοθέτη είναι να μη διαρρεύσει το απόρρητο του ασθενούς. Δεν μπορεί έτσι το ιατρείο να έχει διαρροές, να μη διαρρέει από το γιατρό και να διαρρέει από τη νοσηλεύτρια ή τη γραμματέα. Για αυτό η νομολογία που διαμορφώθηκε παγκόσμια κατευθύνεται προς το ότι έχουν ευθύνη για τη διαφύλαξη του απορρήτου η σύζυγος του γιατρού και γενικά η οικογένειά του, οι νοσηλεύτριες, οι γραμματείς, οι παρασκευάστριες, οι φοιτητές και ειδικευόμενοι, οι καθαρίστριες και γενικά κάθε άτομο που έχει σχέση με το γιατρό.

 

28. Ποιος θα κρίνει το γιατρό αν κάνει ιατρικό σφάλμα και με ποια κριτήρια;

Η αποτίμηση του ιατρικού σφάλματος είναι από τα πιο δύσκολα κατά τη διδασκαλία της ιατρικής ευθύνης, γιατί υπάρχουν πάρα πολλές παράμετροι, λ.χ. ότι ο γιατρός είναι υποχρεωμένος να παράσχει τα μέσα και δεν είναι υπόχρεος σε παροχή αποτελέσματος, εκτός αν εγγυηθεί για αυτό. Ακόμη και η σύγχρονη επιστήμη παρουσιάζει αρκετή σύγχυση εξαιτίας κακής νομοτεχνικής κατασκευής νομοθετικών κειμένων τα οποία και σήμερα ισχύουν και απαιτούν "αφοσίωση, ζήλο, ευσυνειδησία". Εκείνο που θα πρέπει να γνωρίζει κανείς είναι ότι το μέτρο επιμέλειας είναι αντικειμενικό και κρίνεται με τα κριτήρια του πώς θα έπραττε ο ικανός και ευσυνείδητος μέσος ειδικευμένος γιατρός στη συγκεκριμένη περίπτωση και με τα συγκεκριμένα δεδομένα και μέσα που είχε στη διάθεσή του.

 

29. Αν ένας καθηγητής πανεπιστημίου κάνει καλύτερα μια επέμβαση από το γιατρό, πώς θα κριθεί αυτός;

Το κριτήριο είναι αντικειμενικό και αναφέρεται όχι στον καθηγητή πανεπιστημίου. Θα κριθείτε σύμφωνα με το πώς θα συμπεριφερόταν υπό συγκεκριμένες συνθήκες ο μέσος ευσυνείδητος ειδικευμένος γιατρός.

 

30. Αν μια δίκη κρατήσει χρόνια και έχουν εξελιχθεί τα μέσα για διάγνωση ή θεραπεία των αρρώστων, με ποια κριτήρια θα δικαστεί ο γιατρός;

Βεβαίως με τα κριτήρια που ίσχυαν τότε, για το χρονικό διάστημα για το οποίο κατηγορείται. Αντίθετη θέση θα κατέληγε σε υπερβολική επιβάρυνση του κατηγορούμενου γιατρού.

 

31. Ο γιατρός δεν φοβάται για ιατρική ευθύνη. Θα έρθει ένας καθηγητής Πανεπιστημίου και θα "καθαρίσει".

Η άποψη δεν είναι και πολύ ορθή. Περιέχει μεν ορισμένα αρχέτυπα στίγματα μιας πραγματικότητας που ίσχυσε, που ο καθηγητής ερχόταν και με ex cathedra θεώρηση υποστήριζε απλώς ότι ο γιατρός είναι αθώος. Τώρα η ιατρική επιστήμη δεν περιβάλλεται με το τεράστιο κύρος που περιβαλλόταν άλλοτε και οι δικαστές έρχονται σε μεγαλύτερη και συχνότερη επαφή με ιατρικά κείμενα και με τη φιλοσοφία της ιατρικής πράξης. Πολλοί δικαστές αναζητούν μάλιστα σχετική βιβλιογραφία και εμβαθύνουν επί του θέματος που έχουν να κρίνουν. Βεβαίως δεν είναι κακό να υποστηρίζει το γιατ΄ρο ένας καθηγητής, αλλά δυστυχώς η βοήθειά του θα έχει σχετικό και όχι καθοριστικό χαρακτήρα.

 

32. Οι αγροτικοί και οι ειδικευόμενοι γιατροί θα κριθούν με τα ίδια κριτήρια που θα κριθεί και ένας ειδικευμένος γιατρός;

Όχι βεβαίως. Συνήθως οι αγροτικοί γιατροί δεν είναι ειδικευμένοι γιατροί και τα μέσα που τούς παρέχονται στο αγροτικό ιατρείο ή στο Κέντρο Υγείας είναι πενιχρά. Στα ζητήματα διάγνωσης λ.χ. παρουσιάζουν πολλές φορές από τη μια απειρία και από την άλλη έλλειψη διαγνωστικών μέσων. O νομοθέτης επιφυλάσσει θα λέγαμε ευνοϊκή μεταχείριση. Θα κριθούν επομένως με τα κριτήρια του μέσου μη ειδικευμένου γιατρού, και μάλιστα εκτιμώντας και όλες τις λοιπές συνθήκες, λ.χ. βαρύτητα του περιστατικού, έλλειψη μέσων κλπ. Βεβαίως οι κίνδυνοι για τον αγροτικό γιατρό πάντοτε είναι υπαρκτοί και κανείς δεν μπορεί να εγγυηθεί τίποτε από πλευράς νομικής μεταχείρισης.

Οι ειδικευόμενοι γιατροί δεν φέρουν την ίδια ευθύνη με τους ειδικευμένους. Θα πρέπει όμως να ενεργούν lege artis όταν είναι μόνοι τους και να ειδοποιούν τον θεράποντα ή εφημερεύοντα γιατρό.

 

33. Υπάρχει μια οξεία κοιλία και η διάγνωση είναι εσφαλμένη. Θεωρείται αυτό ιατρικό σφάλμα;

Μπορεί ναι μπορεί όχι. Θα πρέπει πάντοτε να υπάρχει διάκριση μεταξύ της πλάνης ως προς τη διάγνωση και του ιατρικού σφάλματος. Το κριτήριο έγκειται αν πραγματικά ο γιατρός έκανε όλες εκείνες τις απαραίτητες ενέργειες για να θέσει διάγνωση, αλλά για διάφορους λόγους, δεν το κατόρθωσε, τότε εξετάζεται η lege artis συμπεριφορά του γιατρού και ποιοι λόγοι οδήγησαν στην αποτυχία. Λ.χ. αν πρόκειται για οξεία σκωληκοειδίτιδα, αλλά ο γιατρός νομίζει οξεία παγκρεατίτιδα επειδή τα επίπεδα αμυλάσης ήσαν πράγματι υψηλά, αλλά δεν υπήρχε λευκοκυττάρωση, σε συνδυασμό με έλλειψη κλινικών σημείων ή άλλων εργαστηριακών ενδείξεων, τότε ενδεχομένως ο γιατρός δικαιολογημένα. Η πλάνη ως προς τη διάγνωση είναι εξαιρετικά δύσκολο θέμα και η εσφαλμένη διάγνωση δεν σημαίνει πάντοτε ύπαρξη ιατρικού σφάλματος.

 

34. Γιατί τα δικαστήρια να μην αποτελούνται από γιατρούς; Τι ξέρουν οι δικαστές από ιατρική;

Αποτελεί ένα πάγιο παράπονο των γιατρών. Όμως καταρχήν από το Σύνταγμα η εξουσία να κρίνει τις υποθέσεις είναι η δικαστική, ως μια από τις τρεις θεσμοθετημένες εξουσίες -οι άλλες δύο είναι η εκτελεστική και η νομοθετική. Από την άλλη πλευρά μπορεί κανείς να φαντασθεί ότι το ίδιο αίτημα θα είχαν και οι μηχανικοί επί των ατελειών μιας κατασκευής και οι προγραμματιστές ηλεκτρονικών υπολογιστών σε ζητήματα πνευματικής ιδιοκτησίας software κ.ο.κ. Από τη φύση του το δικαστήριο είναι υποχρεωμένο να εξετάζει όχι μόνο "απλές" περιπτώσεις, όπως μισθώσεις ή ευθύνη από παράβαση του Κ.O.Κ., αλλά και εξαιρετικά δυσχερή ζητήματα, μεταξύ των οποίων είναι και η αποτίμηση της ιατρικής ευθύνης. O δικαστής το κατορθώνει αυτό με το να λαμβάνει υπόψη του έγγραφα, όπως ιατρικά αρχεία, ιατροδικαστική και τοξικολογική έκθεση, πραγματογνώμονες, τεχνικούς συμβούλους, ειδικούς μάρτυρες. Όλα αυτά τού συνθέτουν μία πλήρη εικόνα, την οποία αξιολογεί με νομικά κριτήρια και νομικά δεδομένα, ερμηνεύοντας τη νομοθεσία, κοινή και συνταγματική.

 

35. Ο γιατρός δέχεται μια αγωγή ή μια μήνυση; Ποιος πρέπει να πείσει το δικαστή, ο γιατρός ή ο ασθενής;

Στα νομικά αυτό λέγεται βάρος απόδειξης. Στην ποινική διαδικασία τα πράγματα είναι πιο απλά. Ισχύει η αρχή της αμφιβολίας που λειτουργεί πάντοτε υπέρ του κατηγορουμένου. Στην αστική διαδικασία πάλι υπάρχει η αρχή ότι ο ενάγων, ο ασθενής δηλαδή, ή οι οικείοι του, είναι υποχρεωμένος να πείσει το δικαστή για την αλήθεια των ισχυρισμών του. Υπάρχουν διάφορες θεωρίες για ελάφρυνση του δικονομικού βάρους του ασθενούς, δεδομένου του ότι δεν μπορεί να γνωρίζει τι συνέβη λ.χ. στο χειρουργικό τραπέζι. Στο ποινικό δικαστήριο ισχύει η αρχή υπέρ του κατηγορουμένου. Στο αστικό δίκαιο, μετά από απόφαση του Αρείου Πάγου, ο γιατρός είναι υπεύθυνος να αποδείξει την έλλειψη υπαιτιότητας και αιτιώδους συνδέσμου.

 

36. Πώς θα φθάσει ο δικαστής στο να βγάλει ορθή απόφαση;

Η διαδικασία της δικανικής κρίσης είναι περίπλοκη. O δικαστής θα κάνει μια εκτίμηση του αποδεικτικού υλικού που έχει συγκεντρωθεί, στο οποίο περιλαμβάνονται έγγραφα, ιατρικά αρχεία, καταθέσεις μαρτύρων θα λάβει υπόψη του τα λεχθέντα ή έγγραφα από πραγματογνώμονες, τεχνικούς συμβούλους, μάρτυρες με ειδικές γνώσεις, καθώς και άλλα στοιχεία, λχ. τυχόν άμεση ή έμμεση ομολογία, και με εργαλεία που παρέχει η δικαστική επιστήμη, λ.χ. εκτίμηση δικαστικών τεκμηρίων, από το νόμο αξιολόγηση αποδεικτικών μέσων μεταξύ τους (λ.χ. τα δημόσια έγγραφα έχουν μεγαλύτερη ισχύ από τα ιδιωτικά, τα έγγραφα έχουν μεγαλύτερη αποδεικτική ισχύ από τους μάρτυρες κ.ο.κ.) θα καταλήξει σε δικανική κρίση. Στην πράξη, στο ποινικό δικαστήριο, οι μάρτυρες φαίνεται να έχουν αποφασιστικό ρόλο.

 

37. Ποια είναι η κατηγοριοποίηση των σωματικών βλαβών;

O ποινικός κώδικας ορίζει τέσσερα είδη σωματικών βλαβών, που καθεμιά τους έχει διαφορετικό μέγεθος ποινής. Την απλή, τη βαριά, την επικίνδυνη και τη θανατηφόρο.

 

38. Τι διαφέρει η ποινική η αστική ή η πειθαρχική διαδικασία;

Στην ποινική διαδικασία σημαίνει ότι έχει λάβει χώρα ένα ποινικό αδίκημα, όπως ανθρωποκτονία από αμέλεια, σωματικές βλάβες, παράλειψη από κίνδυνο ζωής, έκθεση, παραβίαση της επαγγελματικής εχεμύθειας κ.ο.κ. Είναι μια διαδικασία που ενδιαφέρει την τήρηση της δημόσιας τάξης και διαδικασία που την ασκεί ο εισαγγελέας είτε αυτεπάγγελτα είτε αφού έλθει σε γνώση του κάποιο γεγονός με έγκληση, μήνυση, μηνυτήρια αναφορά.

Η αστική διαδικασία έχει να κάνει με την αποζημίωση που ζητάει ο ασθενής ή οι οικείοι του, αν έχει καταλήξει, αποδίδοντας υπαιτιότητα στο γιατρό για τη ζημιά που υπέστη. Προσπαθεί να αποτιμήσει ο ασθενής την υλική ζημιά, την ηθική βλάβη που τυχόν υπέστη, καθώς και οι οικείο του την ψυχική οδύνη τους σε περίπτωση θανάτου του ασθενούς. Η προσπάθεια του ασθενούς επικεντρώνεται στο να πείσει το δικαστήριο ότι υπήρχε υπαιτιότητα του γιατρού, αμέλεια ή δόλος του, ότι υπήρξε ζημία σε συγκεκριμένη έκταση που επικαλείται ο ασθενής ή οι οικείοι του και ότι υπήρξε αιτιώδης σύνδεσμος μεταξύ της υπαίτιας συμπεριφοράς ή παράλειψης του γιατρού και της ζημιάς, ότι δηλ. η συγκεκριμένη υπαίτια συμπεριφορά ή παράλειψη του γιατρού προκάλεσε τη ζημιά.

 

39. Είναι δυνατόν για την ίδια πράξη να ασκηθεί εναντίον του γιατρού και ποινική και αστική και πειθαρχική διαδικασία;

Όχι μόνο είναι δυνατό, αλλά είναι και το συνήθως συμβαίνον. Σε περίπτωση λ.χ. ιατρικού σφάλματος με θάνατο του ασθενούς επεμβαίνει ο εισαγγελέας ως εκπρόσωπος της Πολιτείας για το ποινικό σκέλος, οι συγγενείς του θανόντος για την εκπροσώπησή τους ως πολιτική αγωγή και για την άσκηση αγωγής, προκειμένου να αποζημιωθούν, ο οικείος Ιατρικός Σύλλογος για να αποδώσει πειθαρχικές ευθύνες και, αν είστε γιατρός ΕΣΥ, το αρμόδιο πειθαρχικό συμβούλιο.

 

41. Έχει δικαίωμα ο γιατρός να τηρεί ιατρικά δεδομένα στο ιδιωτικό του ιατρείο βάσει της αρχής προστασίας δεδομένων; Τι ορίζει σχετικά ο νόμος;

Ο γιατρός έχει αυτό το δικαίωμα υπό τις αυστηρές όμως προϋποθέσεις που ορίζει το άρθρο 7 του ν. 2472/1997. Ως γνωστόν τα ζητήματα που αφορούν στη υγεία αποτελούν ευαίσθητα αρχεία του ασθενούς.

Το άρθρο 7 του ν. 2472/1997 ορίζει τα εξής: Επεξεργασία ευαίσθητων δεδομένων 1. Απαγορεύεται η συλλογή και η επεξεργασία ευαίσθητων δεδομένων. 2. Κατ' εξαίρεση επιτρέπεται η συλλογή και η επεξεργασία ευαίσθητων δεδομένων, καθώς και η ίδρυση και λειτουργία σχετικού αρχείου, ύστερα από άδεια της Αρχής, όταν συντρέχουν μία ή περισσότερες από τις ακόλουθες προϋποθέσεις: α) Το υποκείμενο έδωσε τη γραπτή συγκατάθεσή του, εκτός εάν η συγκατάθεση έχει αποσπασθεί με τρόπο που αντίκειται στο νόμο ή τα χρηστά ήθη ή νόμος ορίζει ότι η συγκατάθεση δεν αίρει την απαγόρευση. β) Η επεξεργασία είναι αναγκαία για τη διαφύλαξη ζωτικού συμφέροντος του υποκειμένου, εάν τούτο τελεί σε φυσική ή νομική αδυναμία να δώσει τη συγκατάθεσή του. "γ) Η επεξεργασία αφορά δεδομένα τα οποία δημοσιοποιεί το ίδιο το υποκείμενο ή είναι αναγκαία για την αναγνώριση, άσκηση ή υπεράσπιση δικαιώματος ενώπιον δικαστηρίου." [ΣHΜ: όπως ισχύει με την παρ. 3 άρθρου 8 Ν.2819/2000, ΦΕΚ Α 84/15.3.2000]. δ) Η επεξεργασία αφορά θέματα υγείας και εκτελείται από πρόσωπο που ασχολείται κατ' επάγγελμα με την παροχή υπηρεσιών υγείας και υπόκειται σε καθήκον εχεμύθειας ή σε συναφείς κώδικες δεοντολογίας, υπό τον όρο ότι η επεξεργασία είναι απαραίτητη για την ιατρική πρόληψη, διάγνωση, περίθαλψη ή τη διαχείριση υπηρεσιών υγείας. ε) Η επεξεργασία είναι απαραίτητη για την εξυπηρέτηση των αναγκών της εθνικής ασφάλειας, καθώς επίσης και για την εξυπηρέτηση των αναγκών της εγκληματολογικής ή σωφρονιστικής πολιτικής, όταν εκτελείται από δημόσια Αρχή και αφορά τη διακρίβωση εγκλημάτων, ποινικές καταδίκες και μέτρα ασφαλείας. στ) Η επεξεργασία πραγματοποιείται για ερευνητικούς και επιστημονικούς αποκλειστικά σκοπούς και υπό τον όρο ότι τηρείται η ανωνυμία και λαμβάνονται όλα τα απαραίτητα μέτρα για την προστασία των δικαιωμάτων των προσώπων στα οποία αναφέρονται. ζ) Η επεξεργασία αφορά δεδομένα δημοσίων προσώπων, εφόσον αυτά συνδέονται με την άσκηση δημοσίου λειτουργήματος ή τη διαχείριση συμφερόντων τρίτων, και πραγματοποιείται αποκλειστικά για την άσκηση του δημοσιογραφικού επαγγέλματος. Η άδεια της αρχής χορηγείται μόνο εφόσον η επεξεργασία είναι απολύτως αναγκαία για την εξασφάλιση του δικαιώματος πληροφόρησης επί θεμάτων δημοσίου ενδιαφέροντος καθώς και στο πλαίσιο καλλιτεχνικής έκφρασης και εφόσον δεν παραβιάζεται καθ' οιονδήποτε τρόπο το δικαίωμα προστασίας της ιδιωτικής και οικογενειακής ζωής. 3. Η Αρχή χορηγεί άδεια συλλογής και επεξεργασίας ευαίσθητων δεδομένων, καθώς και άδεια ιδρύσεως και λειτουργίας σχετικού αρχείου, ύστερα από αίτηση του υπεύθυνου επεξεργασίας. Εφόσον η Αρχή διαπιστώσει ότι πραγματοποιείται επεξεργασία ευαίσθητων δεδομένων, η γνωστοποίηση αρχείου, σύμφωνα με το άρθρο 6 του παρόντος νόμου, επέχει θέση αιτήσεως για τη χορήγηση άδειας. Η Αρχή μπορεί να επιβάλλει όρους και προϋποθέσεις για την αποτελεσματικότερη προστασία του δικαιώματος ιδιωτικής ζωής των υποκειμένων ή τρίτων. Πριν χορηγήσει την άδεια, η Αρχή καλεί σε ακρόαση τον υπεύθυνο επεξεργασίας ή τον εκπρόσωπό του και τον εκτελούντα την επεξεργασία. 4. Η άδεια εκδίδεται για ορισμένο χρόνο, ανάλογα με το σκοπό της επεξεργασίας. Μπορεί να ανανεωθεί ύστερα από αίτηση του υπεύθυνου επεξεργασίας. 5. Η άδεια περιέχει απαραιτήτως: α) Το ονοματεπώνυμο ή την επωνυμία ή τον τίτλο, καθώς και τη διεύθυνση του υπεύθυνου επεξεργασίας και του τυχόν εκπροσώπου του. β) Τη διεύθυνση όπου είναι εγκατεστημένο το αρχείο. γ) Το είδος των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα που επιτρέπεται να περιληφθούν στο αρχείο. δ) Το χρονικό διάστημα για το οποίο χορηγείται η άδεια. ε) Τους τυχόν όρους και προϋποθέσεις που έχει επιβάλει η Αρχή για την ίδρυση και λειτουργία του αρχείου. στ) Την υποχρέωση γνωστοποίησής του ή των αποδεκτών ευθύς ως εξατομικευθούν. 6. Αντίγραφο της άδειας καταχωρίζεται στο Μητρώο Αδειών που διατηρεί η Αρχή. 7. Κάθε μεταβολή των στοιχείων που αναφέρονται στην παράγραφο 5 γνωστοποιείται χωρίς καθυστέρηση στην Αρχή. Κάθε άλλη μεταβολή, πλην της διεύθυνσης του υπευθύνου ή του εκπροσώπου του, συνεπάγεται την έκδοση νέας άδειας, εφόσον συντρέχουν οι νόμιμες προϋποθέσεις".

 

41. Πώς θα γνωρίζει ο γιατρός ότι έχει ασκηθεί εναντίον του ποινική διαδικασία και πώς πρέπει να αντιδράσει;

Συνήθως υπάρχει κλήση για ανωμοτί κατάθεση ενώπιον προανακριτή. Σε αυτή την περίπτωση το σύνηθες και το πιο συνετό είναι να δηλώσει ότι θα απολογηθεί με έγγραφες εξηγήσεις ή απολογητικό υπόμνημα, αν πρόκειται για κλήση σε απολογία, θα λάβει προθεσμία για τη σύνταξη αυτού του υπομνήματος και ταυτόχρονα θα ζητήσει να λάβει όλο το φάκελο της δικογραφίας, που το δικαστήριο είναι υποχρεωμένο να δώσει, με έξοδα του γιατρού. Παράλληλα καλό είναι να αναζητήσει ένα δικηγόρο, ο οποίος θα λάβει στα χέρια του το φάκελο της δικογραφίας και θα συντάξει για εσάς το απολογητικό υπόμνημα. Οι έγγραφες εξηγήσεις ή το απολογητικό υπόμνημα αποτελούν τη ραχοκοκκαλιά της υπεράσπισης. Τυχόν λάθη σε αυτά τα έγγραφα «κυνηγούν» το γιατρό σε όλη τη διαδικασία, μέχρι Άρειο Πάγο. Αντίθετα η μήνυση του ασθενούς ή των οικείων του μπορεί να είναι  αρκετά αόριστη και να περιορίζεται στις ημερομηνίες και το τι συνέβη.

 

42. Αν επιβληθεί ποινή στο γιατρό, ποια ένδικα μέσα διαθέτει;

Καταρχήν πριν επιβληθεί ποινή μπορεί να χρειασθεί να υποβάλει ο γιατρός ένδικα μέσα κατά κάποιου βουλεύματος συμβουλίου πλημμελειοδικών ως προς την παραπομπή του στο ακροατήριο για κακουργήματα ή πλημμελήματα που προβλέπεται ποινή πάνω από έτος, κατόπιν κατά του συμβουλίου εφετών με αίτηση αναίρεσης ή έχει δικαίωμα προσφυγής κατά της απευθείας κλήσης στο ακροατήριο ενώπιον του Εισαγγελέα Εφετών (10ήμερο). Θα πρέπει όμως να υπάρχει βάσιμος λόγος και όχι ως ρουτίνα. Αν το ποινικό δικαστήριο αθωώσει, τότε σπανίως γίνεται δεκτή έφεση από πλευράς του εισαγγελέα εφετών, μετά από αίτηση του μηνυτή. Επίσης σπάνια ασκεί έφεση ο εισαγγελέας Εφετών. Αν το ποινικό δικαστήριο επιβάλει εφέσιμη ποινή, ανάλογα με το δικαστήριο, έχει δικαίωμα ο γιατρός εντός πέντε ημερών να ασκήσει έφεση κατά της καταδικαστικής απόφασης. Η έφεση αυτή, όταν ασκηθεί νόμιμα και εμπρόθεσμα, αναστέλλει την εκτέλεση οποιασδήποτε ποινής. Υπάρχει επίσης δικαίωμα για αναίρεση στον Άρειο Πάγο.

 

43. Πώς θα γνωρίζει ο γιατρός ότι έχει ασκηθεί εναντίον του διαδικασία για αποζημίωση και πώς θα αντιδράσει;

Η αγωγή για αποζημίωση γίνεται με κατάθεση στο δικαστήριο αγωγής από τον αντίδικο και με κοινοποίηση σε σας αντιγράφου αυτής της αγωγής, όπου καθορίζεται η ημέρα και ώρα της δικασίμου. Η αγωγή αυτή κοινοποιείται με δικαστικό επιμελητή. Με την κοινοποίηση επομένως, που είναι απαραίτητο συστατικό στοιχείο της διαδικασίας για την άσκηση αγωγής, πληροφορείται ο γιατρός ότι έχει ασκηθεί αγωγή εναντίον του. Η αντίδραση είναι να απευθυνθεί σε δικηγόρο έχοντας το δικόγραφο της αγωγής που κοινοποιήθηκε, καθώς και κάθε άλλο έγγραφο σχετικό με την υπόθεση. Στην αγωγή υπάρχει συνήθως, εκτός αν πρόκειται για ασφαλιστικά μέτρα, αρκετός χρόνος, ώστε να συλλεχθούν στοιχεία, να βρεθούν μάρτυρες κ.ο.κ.

 

44. Αν η απόφαση του Πρωτοδικείου καταδικάζει το γιατρό σε αποζημίωση, τι ένδικα μέσα έχει;

Έχει δικαίωμα να ασκήσει έφεση μέσα σε τριάντα ημέρες από την κοινοποίηση της απόφασης που καταδικάζει σε αποζημίωση. Εκτός αν η απόφαση είναι προσωρινά εκτελεστή -οπότε προβλέπεται διαδικασία για έκδοση προσωρινής διαταγής ή αναστολής της εκτέλεσης-, η άσκηση της έφεσης, αλλά και η προθεσμία της, έχουν ανασταλτικό χαρακτήρα. Μετά έχει δικαίωμα για αναίρεση στον Άρειο Πάγο.

 

45. Πώς θα γνωρίζει ένας γιατρός του ΕΣΥ ότι ασκήθηκε εναντίον του πειθαρχική διαδικασία και πώς πρέπει να αντιδράσει;

Συνήθως πριν την πειθαρχική διαδικασία, υπάρχει μία ΕΔΕ, στην οποία ο γιατρός έχει κληθεί ενδεχομένως ως μάρτυρας ή ως κατηγορούμενος. Η άσκηση όμως πειθαρχικής δίωξης αρχίζει είτε με την κλήση του γιατρού σε απολογία είτε με παραπομπή του σε υπηρεσιακό συμβούλιο. Θα πρέπει ο γιατρός να προσέξει το απολογητικό του υπόμνημα. Φρόνιμο θα ήταν να συνταχθεί από δικηγόρο.

 

46. Τι σημαίνει ότι θέτουν το γιατρό σε "αργία";

Μπορεί να τεθεί σε αργία υπάλληλος κατά την οποία έχει ασκηθεί ποινική δίωξη για αδίκημα που μπορεί να επισύρει ποινή έκπτωσης από την υπηρεσία ή οριστικής παύσης ή για παράβαση καθήκοντος, αν έχει παραπεμφθεί στο ακροατήριο, καθώς και για υπόνοια για άτακτη διαχείριση. Αυτοδίκαια τίθεται σε αργία ο υπάλληλος που στερήθηκε την προσωπική του ελευθερία ύστερα από ένταλμα προσωρινής κράτησης ή δικαστική απόφαση, έστω και αν απολύθηκε με εγγύηση. Η αργία τίθεται μέχρι ένα χρόνο με απόφαση του υπηρεσιακού συμβουλίου, μετά όμως επανεξετάζεται. Καταβάλλεται ένα μέρος των αποδοχών. Με το νόμο 4057/2012 επιβάλλονται ακόμη πιο αυστηρές ποινές και η διαδικασία θέσης σε αργία είναι πιο εύκολη και για περισσότερα αδικήματα.

 

47. Τι ένδικα μέσα έχει ο γιατρός κατά της καταδικαστικής απόφασης του Πειθαρχικού Συμβουλίου του ΕΣΥ;

Ο γιατρός έχει δικαίωμα για άσκηση υπαλληλικής προσφυγής ενώπιον του Διοικητικού Εφετείου. Η υπαλληλική προσφυγή έχει ανασταλτικό χαρακτήρα. Αν η ποινή είναι μικρή τότε πρέπει να προσβληθεί με την ακυρωτική διαδικασία ενώπιον του αρμόδιου Διοικητικού Εφετείου, μαζί με αίτημα αναστολής της εκτέλεσης της απόφασης.

 

48. Πώς θα γνωρίζει ο γιατρός ότι ασκήθηκε δίωξη εναντίον του από τον Ιατρικό Σύλλογο που ανήκει;

Συνήθως προηγείται επιστολή του Προέδρου του Ιατρικού Συλλόγου που καλεί το γιατρό να πει την άποψή του επί κάποιου ζητήματος για το οποίο κατηγορείται, συνήθως μετά από καταγγελία συναδέλφου ή τρίτου. Αφού λάβει την απάντησή του γιατρού -η απάντηση είναι απαραίτητη, γιατί αν δεν απαντήσει είναι αυτοτελές πειθαρχικό αδίκημα- θα αποφασίσει το Δ.Σ. του Ιατρικού Συλλόγου για την παραπομπή του γιατρού στο Πειθαρχικό Συμβούλιο του Ι.Σ. Το Πειθαρχικό Συμβούλιο του Ι.Σ. θα καλέσει το γιατρό σε έγγραφη απολογία, στην οποία σκόπιμο είναι να απαντήσει με απολογητικό υπόμνημα, και μάλιστα μέσω δικηγόρου. Ο Πρόεδρος του Δ.Σ. του Ιατρικού Συλλόγου, ενεργώντας ως πειθαρχικό όργανο, μπορεί να καταδικάσει το γιατρό μέχρι του ποσού των 5.000 ευρώ. Τότε προσφεύγει ενώπιον του Πειθαρχικού Συμβουλίου.

 

49. Αν το Πειθαρχικό Συμβούλιο του Ιατρικού Συλλόγου καταδικάσει το γιατρό, τι δικαιώματα έχει;

Ο γιατρός έχει δικαίωμα μέσα σε τριάντα ημέρες από την κοινοποίηση της απόφασης να ασκήσει έφεση ενώπιον του Ανωτάτου Πειθαρχικού Συμβουλίου Ιατρών (Α.Π.Σ.Ι.) του Πανελληνίου Ιατρικού Συλλόγου. Αν και εκεί η απόφαση είναι καταδικαστική, έχει δικαίωμα να την προσβάλλει ενώπιον του αρμόδιου Διοικητικού Πρωτοδικείου, οπότε θα υποβάλλει και αίτηση για αναστολή της εκτέλεσης. Κατά της απόφασης αυτής υπάρχουν ένδικα μέσα.

 

51. Τα ιατρικά αρχεία παίζουν ρόλο σε μια δίκη που τυχόν θα κάνει στο μέλλον ο ασθενής εναντίον του γιατρού;

Βεβαίως και παίζει, και μάλιστα καθοριστικό ρόλο. Αυτά τα αρχεία είναι τα πρώτα στα οποία έχει πρόσβαση η εισαγγελική αρχή και από εκεί συνάγονται τεκμήρια του πώς συμπεριφέρθηκε ο γιατρός, λ.χ. αν έκανε τις ορθές ενέργειες, αν σύστησε τις αναγκαίες εξετάσεις, αν τις αξιολόγησε σωστά κ.ο.κ. Επομένως είναι σημαντικό να τηρείτε με ορθό τρόπο τα ιατρικά αρχεία.

 

51. Τα ιατρικά αρχεία του γιατρού είναι ακατάστατα, τα σβήνει με blanco ή κάνει πάνω τους διαγραφές και «μουντζούρες». Πειράζει το δικαστή;

Αν τα αρχεία έχουν διαγραφές, ξυσίματα ή blanco ή σβησίματα, τότε συνάγει το συμπέρασμα ότι αυτή η διαγραφή ή η κατά κάποιο τρόπο παραποίηση έγινε με σκοπό να αλλοιωθούν χρήσιμα αποδεικτικά στοιχεία εναντίον του κατηγορούμενου γιατρού. Επομένως θα πρέπει να αποφεύγονται οι διαγραφές. Ή αν πρέπει οπωσδήποτε να διαγραφεί κάτι, ας γίνει όπως το κάνουν συμβολαιογράφοι, περικλείοντας με μια αγκύλη το κείμενο που θέλετε να διαγράψετε και αναγράφοντας δίπλα ότι διαγράφεται. Έτσι το δικαστήριο θα ξέρει τι διαγράφηκε και οι λόγοι, λ.χ. προφανούς παραδρομής, θα είναι προφανείς.

© Χάρης Πολίτης, 1999-2014. Υπόκειται σε τροποποιήσεις. Απαγορεύεται οποιαδήποτε αναδημοσίευση σε έντυπη ή ηλεκτρονική ή άλλη μορφή σε αντιγραφή ή με παραλλαγές με βάση την προστασία της πνευματικής ιδιοκτησίας.

Τηλ. 210 6756747, Fax 210 6729207, www.harrispolitis.gr, email: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.

Σημείωση
Είναι σαφές ότι οι απαντήσεις είναι επιστημονικές, καλύπτουν ένα μικρό μόνο μέρος του εκάστοτε εξεταζόμενου ζητήματος και από τη φύση τους δεν δίδουν όλες τις αποχρώσεις και σε καμιά περίπτωση δεν υποκαθιστούν τη νομική συνδρομή από εξουσιοδοτημένο δικηγόρο. Αυτό ισχύει τόσο για γιατρούς όσο και για ασθενείς. Κάθε περίπτωση δε έχει τις δικές της ιδιαιτερότητες τις οποίες θα εξετάσει μόνο ο δικηγόρος μελετώντας τα στοιχεία της δικογραφίας.